اصفهانک؛ خیزش یک روستا کویری از دل خاک تا قله جهانی

نشریه الکترونیک جهان گردش-یک سال پس از جهانی‌شدن «اِصفَهک» ، این روستای کویری همچنان در مسیر رشد و پایداری می‌درخشد؛ روستایی که از دل خاک برخاست و پس از سال‌ها بازآفرینی مردمی و احیای بافت خشتی، امروز نماد امید، مشارکت اجتماعی و توسعه گردشگری خراسان جنوبی شده است.
نشریه الکترونیک جهان گردش- به گزارش ایرنا – خراسان جنوبی سرزمینی که میان کویرهای پهناور و کوهستان‌های بکر گسترده شده است، با تاریخی دیرینه و فرهنگی غنی، یکی از نقاط جذاب گردشگری ایران به شمار می‌رود.
این استان نه تنها طبیعت کم‌نظیری دارد بلکه میراث فرهنگی و تاریخی آن در دل هر روستا و هر بنای خشتی، قصه‌ای برای گفتن دارد، در این سرزمین، روستاها بیش از یک مکان زندگی، نمادی از مقاومت، همت و همبستگی مردمی هستند که با عشق به خانه و دیار خود، تاریخ را زنده نگه داشته‌اند.
برای بهره‌برداری از این ظرفیت‌های ارزشمند، خراسان جنوبی اقدام به شناسایی و توسعه روستاهای هدف گردشگری کرده است؛ روستاهایی که نه تنها چشم‌اندازهای طبیعی خیره‌کننده دارند، بلکه هویت فرهنگی و تاریخی خود را نیز حفظ کرده‌اند و می‌توانند با توسعه پایدار گردشگری، محرک اقتصادی و اجتماعی محلی شوند.
در میان این روستاها، اِصفَهک در شهرستان طبس با قدمتی بیش از چهار قرن، در دل کویر میان نخلستان‌ها و با آب و هوایی منحصر به فرد، همچون نگینی درخشنده می‌درخشد.
چرا اصفهک به عنوان روستای جهانی انتخاب شد؟
اما اصفهک همیشه اینگونه زیبا و آرام نبوده است؛ زلزله مهیب سال ۱۹۷۸، بخش بزرگی از این روستا را ویران کرد و ساکنان مجبور شدند در چادرهای موقت زندگی کنند، در آن روزهای سخت، امید و همت مردم بود که اصفهک را از خرابه‌ها دوباره زنده کرد.

با گذشت سال‌ها، جوانان و اهالی روستا با همکاری و پشتکار، نه تنها خانه‌های خود را بازسازی کردند، بلکه با مرمت بافت تاریخی و احیای سبک‌های معماری سنتی، اصفهک را به الگویی از پایداری و زندگی کویری تبدیل کردند.
آن‌ها اقامتگاه‌های بوم‌گردی ایجاد کردند، حمام‌های قدیمی را مرمت و فضاهای عمومی روستا را بازسازی کردند تا هم فرهنگ خود را حفظ کنند و هم گردشگران را به تجربه‌ای منحصر به فرد دعوت کنند.
در همین سال‌ها، توجه مسئولان خراسان جنوبی و وزارت میراث فرهنگی نیز بیش از گذشته به اصفهک جلب شد، روستایی که نه تنها اصالت معماری خشتی و بافت تاریخی خود را حفظ کرده بود، بلکه نمونه‌ای نادر از مشارکت داوطلبانه مردم در احیا و بازآفرینی سکونتگاه‌های کویری به شمار می‌رفت.
تلفیق هویت تاریخی، روش‌های سنتی ساخت‌وساز، توسعه گردشگری مبتنی بر جامعه‌محور و موفقیت چشمگیر اقامتگاه‌های بوم‌گردی، اصفهک را به گزینه‌ای ممتاز برای معرفی در سطح جهانی تبدیل کرد؛ به گونه‌ای که مسئولان دریافتند این روستا می‌تواند نماینده‌ای شایسته از معماری، فرهنگ و سبک زندگی کویری ایران در فهرست جهانی باشد.
سازمان جهانی گردشگری (UNWTO) این تلاش‌ها را مشاهده کرد و اصفهک را با معیارهایی همچون منابع فرهنگی و طبیعی، پایداری اقتصادی و اجتماعی، توسعه گردشگری، انسجام در زنجیره ارزش، ایمنی و سلامت و حاکمیت گردشگری، به عنوان روستای جهانی معرفی کرد.
این انتخاب، نه تنها یک موفقیت برای اهالی اصفهک بود، بلکه نمادی از قدرت همت و همبستگی اجتماعی مردمی شد که حتی پس از ویرانی‌های طبیعی، به حفظ هویت و زندگی خود پایبند مانده‌اند.
در ۱۴ نوامبر ۲۰۲۴، اصفهانک رسما به عنوان دومین روستای جهانی ایران معرفی شد،  و این خبر، نقطه عطفی در مسیر توسعه گردشگری خراسان جنوبی و احیای میراث فرهنگی این دیار بود.
از آن زمان، این روستا به مقصد گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شد؛ گردشگرانی که از کشورهای مختلف به اصفهک می‌آیند تا از زیبایی‌های طبیعی، معماری خشتی و فرهنگ غنی مردم آن لذت ببرند و با زندگی روزمره اهالی این سرزمین آشنا شوند.

تلاش‌های جامعه محلی و سرمایه‌گذاری‌های انجام شده، شامل میلیاردها ریال برای مرمت بافت تاریخی، ایجاد اقامتگاه‌های بوم‌گردی، رصدخانه و مراکز خدمات، نقش کلیدی در آماده‌سازی اصفهک برای جایگاه جهانی داشته است.
پژوهشگاه خشت و گل، کارگاه‌های آموزشی خشت‌زنی و معرفی شیوه‌های سنتی معماری ایرانی نیز موجب شده که این روستا نه تنها مقصد گردشگری، بلکه مرکز آموزشی و پژوهشی برای دانشجویان و علاقه‌مندان به معماری سنتی و گردشگری پایدار باشد.
حضور گردشگران خارجی و تعامل آن‌ها با اهالی روستا، نشان‌دهنده جذابیت و ظرفیت‌های بین‌المللی اصفهک است، گردشگرانی از کشورهای اروپایی، آسیایی و آمریکایی به این دیار سفر کرده‌اند، با مردم همسفره شده و زندگی روزمره و فرهنگ محلی را تجربه کرده‌اند؛ تجربه‌ای که نه تنها گردشگران را تحت تاثیر قرار داده، بلکه انگیزه‌ای مضاعف برای ادامه مسیر احیا و توسعه برای اهالی فراهم کرده است.

اکنون، یک سال پس از ثبت جهانی اصفهک، این روستا بیش از هر زمان دیگری نماد تلاش، امید و پایداری شده است.
قصه احیای اصفهک، حکایتی است که نه تنها در دل کویر بلکه در سراسر ایران و جهان، به عنوان الگویی از همت انسانی و عشق به میراث فرهنگی شناخته می‌شود، این داستان، الهام‌بخش دیگر روستاهاست که با همکاری و اراده می‌توانند مسیر توسعه پایدار، گردشگری جهانی و ارتقای کیفیت زندگی محلی را طی کنند.
اصفهک امروز، بیش از یک روستا است؛ اینجا یک جریان زندگی، قصه‌ای از مقاومت، نوآوری و همدلی است؛ جایی که گذشته با حال درهم تنیده شده و آینده‌ای روشن برای جامعه محلی و گردشگران ترسیم می‌شود.
یک سال پس از ثبت جهانی، اصفهک همچنان در مسیر تثبیت جایگاه خود در نقشه جهانی گردشگری گام برمی‌دارد و الهام‌بخش همه کسانی است که به دنبال احیای میراث فرهنگی و توسعه پایدار هستند.
برای بررسی ابعاد این موفقیت با مدیرکل و معاون میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان جنوبی گفت و گو کردیم.
مدیرکل میراث فرهنگی خراسان جنوبی می‌گوید که ثبت جهانی روستای اصفهک تنها آغاز راه است و خراسان جنوبی با طیف بسیار گسترده‌ای از ظرفیت‌های طبیعی، تاریخی و فرهنگی آماده استقبال از گردشگران و سرمایه‌گذاران گردشگری است.
سید احمد برآبادی در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا تاکید کرد: استان ما گنجینه‌ای پنهان در دل کویر و تاریخ است؛ بیش از دو هزار و ۶۰۰ اثر میراثی شناسایی شده دارد که بیش از هزار و ۵۰ اثر آن ثبت ملی شده و چندین پرونده ثبت جهانی در حال پیگیری است.
ارتقای جایگاه خراسان جنوبی در نقشه گردشگری کشور
وی افزود: با ثبت جهانی اصفهک، شان خراسان جنوبی در نقشه گردشگری کشور ارتقا یافته و این موفقیت می‌تواند انگیزه‌ای برای سرمایه‌گذاری بیشتر در روستاهای هدف گردشگری و ایجاد زیرساخت‌های لازم باشد.